Periyodik Kontrol Nedir? Yasal Zorunluluk, Hangi Ekipmanlar, Ne Sıklıkta

Periyodik kontrol, iş yerinde kullanılan ekipmanların belirli aralıklarla, yetkili kişilerce muayene edilip güvenli çalışır durumda olduğunun belgelenmesidir. "İsteğe bağlı bir kalite çalışması" değildir — Türkiye'de çoğu ekipman için yasal zorunluluktur ve denetimde ilk istenen belgelerdendir.

Temel dayanak: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği. Bu yönetmelik, hangi ekipmanın kimin tarafından, hangi sıklıkta kontrol edileceğini ekleri ile belirler.

Hangi ekipmanların periyodik kontrolü zorunlu?

En sık karşılaşılan gruplar:

Ekipman grubu	Tipik örnekler
Basınçlı kaplar	Kompresör hava tankı, buhar kazanı, hidrofor, otoklav, kalorifer kazanı
Kaldırma & iletme ekipmanları	Vinç, caraskal, forklift, transpalet, asansör (iş ekipmanı kapsamında), platform
Tesisatlar	Elektrik tesisatı, topraklama, paratoner, yangın tesisatı
İş makineleri & tezgâhlar	Pres, CNC, kompresör, jeneratör

⚠️ Listedeki ekipmanın size uyup uymadığı ve kesin kontrol süresi, ilgili yönetmelik ekine ve ekipmanın imalatçı talimatına göre değişir. Çoğu grup için yasal azami süre 1 yıl olmakla birlikte; risk profili, standart (örn. basınçlı kaplarda ilgili TS/EN standardı) ve çalışma koşulu süreyi kısaltabilir. ASİS UK, ekipman envanterinize özgü bir kontrol takvimi çıkarır.

Periyodik kontrolü kim yapabilir?

Periyodik kontroller, yetkisini EKİPNET'e tescil ettirmiş, yasal olarak yetkili teknik personel tarafından yapılır. EKİPNET, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın periyodik kontrol yetkilerini ve raporları takip ettiği elektronik sistemdir (süreç artık İSG-KATİP / İş Ekipmanları Bilgi Sistemi üzerinden yürütülür). İşverenler, kontrolü yapan kişinin yetkinliğini bu sistemden sorgulayabilir.

Yetki belgesi ("K Numarası") alabilenler:

Mühendisler — makine, metalürji-malzeme, mekatronik, elektrik
Teknik öğretmenler — makine / metal eğitimi bölümü mezunları
Teknikerler — makine teknikeri, yüksek tekniker ve ilgili branş teknikerleri

Yetki için mezuniyet tek başına yetmez: Bakanlıkça yetkilendirilmiş kuruluşların (MMO, EMO, TSE vb.) periyodik kontrolörlük eğitimini tamamlamak ve sınavı geçmek gerekir; başarılı olanlara kişiye özel K Numarası verilip kayıt Bakanlıkça onaylanır. Ekipman türüne göre branş eşleşir — basınçlı kap ve kaldırma/iletme ekipmanlarında genellikle makine mühendisi, elektrik tesisatı ve topraklamada elektrik mühendisi.

Pratikte işletmeler bu hizmeti bağımsız bir muayene kuruluşundan alır — çünkü:

Tarafsızlık: Ekipmanı kullanan/satan değil, bağımsız üçüncü taraf muayene eder. Raporun denetimde ve sigortada geçerliliği buna bağlıdır.
İzlenebilir kayıt: Dijital, doğrulanabilir rapor — kaybolan kâğıt tutanak yerine.

ASİS UK, bağımsız üçüncü taraf muayene kuruluşu olarak bu hizmeti sunar; muayene faaliyetlerimiz için TÜRKAK akreditasyon sürecindeyiz. Düzenlenen raporların geçerliliğini üçüncü taraflar Belge Sorgula sayfasından doğrulayabilir.

Yaptırılmazsa ne olur?

Yasal yaptırım: İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatı kapsamında idari para cezası; eksik ekipmanın kullanımının durdurulması.
İş kazası sorumluluğu: Periyodik kontrolü yapılmamış bir ekipmanla kaza olursa, işverenin kusuru ağırlaşır — hem hukuki hem cezai sorumluluk.
Sigorta: İş yeri/sorumluluk sigortaları, periyodik kontrol raporu olmayan ekipmandaki hasarı kapsam dışı bırakabilir.
İhale & müşteri denetimi: Ana yükleniciler ve OEM'ler tedarikçi denetiminde periyodik kontrol kayıtlarını ister.

Süreç nasıl işler?

Adım	Süre	Açıklama
Ekipman envanteri çıkarma	1-2 gün	Hangi ekipman, hangi grup, hangi süre
Saha muayenesi	Ekipman sayısına göre	Görsel + fonksiyonel + ölçüm (basınç, topraklama direnci vb.)
Raporlama	2-5 iş günü	Uygun / uygun değil / şartlı uygun + bulgular
Takip	Süre dolmadan	Bir sonraki kontrol tarihi hatırlatması

Sık karıştırılan: periyodik kontrol ≠ belgelendirme

Periyodik kontrol: Mevcut ekipmanın güvenli çalıştığının düzenli muayenesi (örn. vincin yılda bir kontrolü).
Belgelendirme: Bir yönetim sisteminin (ISO 9001 gibi) veya ürünün standarda uygunluğunun sertifikalandırılması.

İkisi farklı hizmetlerdir; ASİS UK her ikisini de sunar ancak ayrı süreçlerdir.

Sonraki adım

Ekipman envanterinizi paylaşın, size özgü bir periyodik kontrol takvimi ve teklif çıkaralım. Teklif Talebi formundan ulaşın; 24 saat içinde uzmanımız döner. Kapsam dışı veya gereksiz bir kontrolse, bunu da dürüstçe söyleriz.

— ASİS UK Muayene Ekibi